کرگدنها از دیرباز به دلیل شاخهای ارزشمندشان مورد توجه شکارچیان غیرقانونی قرار گرفتهاند. شاخ کرگدن که از کراتین (مشابه ماده سازنده ناخن انسان) تشکیل شده، در بازار سیاه به دلیل باورهای نادرست در طب سنتی و استفاده در ساخت زیورآلات و اشیای لوکس، ارزشی بالاتر از طلا و حتی الماس پیدا کرده است. این تقاضای بیامان، جمعیت کرگدنها را از حدود ۵۰۰ هزار رأس در آغاز قرن بیستم به حدود ۲۷ هزار رأس در حال حاضر کاهش داده است. آفریقای جنوبی، که میزبان حدود ۱۶ هزار کرگدن (بزرگترین جمعیت جهان) است، سالانه شاهد کشته شدن حدود ۵۰۰ کرگدن به دست شکارچیان غیرقانونی است. برای مقابله با این معضل، دانشمندان و فعالان محیطزیست به راهکارهای خلاقانهای روی آوردهاند که یکی از نوآورانهترین آنها تزریق ایزوتوپهای رادیواکتیو به شاخ کرگدنهاست.
چرا شاخ کرگدن هدف شکارچیان است؟
شاخ کرگدن به دلیل باورهای سنتی و نادرست در برخی فرهنگها، بهویژه در کشورهای آسیایی، بهعنوان مادهای با خواص دارویی و تقویتکننده قوای جنسی مورد توجه قرار گرفته است. با وجود اینکه هیچ شواهد علمی این ادعاها را تأیید نمیکند (شاخ کرگدن از نظر شیمیایی مشابه ناخن انسان است)، بازار سیاه همچنان تقاضای بالایی برای این ماده دارد. علاوه بر این، شاخ کرگدن در ساخت دسته خنجرهای تشریفاتی و زیورآلات لوکس نیز استفاده میشود. این تقاضا باعث شده که شکار غیرقانونی کرگدنها به یکی از معضلات اصلی حفاظت از حیاتوحش تبدیل شود، بهویژه در آفریقای جنوبی که زیستگاه اصلی کرگدنهای سفید و سیاه است.
پروژه ریزوتوپ (Rhisotope): راهکاری نوین برای حفاظت
برای مقابله با شکار غیرقانونی، دانشگاه ویتواترسرند آفریقای جنوبی، با همکاری مقامات انرژی هستهای و فعالان حفاظت از حیاتوحش، پروژهای به نام «ریزوتوپ» (Rhisotope) را راهاندازی کرده است. در این پروژه، ایزوتوپهای رادیواکتیو غیرسمی به شاخ کرگدنها تزریق میشود. این مواد، که برای حیوانات و محیطزیست بیخطر هستند، توسط دستگاههای تشخیص پرتو در فرودگاهها و گذرگاههای مرزی قابل شناساییاند. هدف اصلی این پروژه، ردیابی شاخهای قاچاقشده و بازدارندگی از شکار غیرقانونی است.
نحوه اجرای پروژه
فرایند تزریق ایزوتوپهای رادیواکتیو با دقت و تحت نظارت متخصصان انجام میشود:
- آرامسازی حیوان: کرگدنها با استفاده از داروهای آرامبخش بیهوش میشوند تا فرایند تزریق بدون استرس و ایمن انجام شود.
- ایجاد سوراخ در شاخ: با استفاده از ابزارهای دقیق، سوراخهای کوچکی در شاخ کرگدن ایجاد میشود.
- تزریق ایزوتوپ: مقادیر اندکی از ایزوتوپهای رادیواکتیو غیرسمی به داخل شاخ تزریق میشود.
- نظارت و آزمایش: پس از تزریق، کرگدنها به مدت چند ماه تحت نظر قرار میگیرند تا اطمینان حاصل شود که این فرایند هیچ تأثیر منفی بر سلامت آنها یا محیطزیست ندارد.
این پروژه در سال ۲۰۲۴ با تزریق آزمایشی به شاخ ۲۰ کرگدن در پناهگاهی در آفریقای جنوبی آغاز شد و در جولای ۲۰۲۵ بهصورت رسمی با پنج کرگدن در شهر موکوپانه کلید خورد. آزمایشها نشان دادهاند که حتی مقادیر بسیار کم این ایزوتوپها توسط دستگاههای تشخیص پرتو در مرزها و فرودگاهها قابل شناسایی هستند، حتی اگر شاخها در کانتینرهای بزرگ پنهان شده باشند.
چرا ایزوتوپهای رادیواکتیو؟
ایزوتوپهای رادیواکتیو، که شکلهای ناپایدار یک عنصر هستند، پرتوهایی منتشر میکنند که توسط دستگاههای امنیتی در سراسر جهان قابل ردیابی است. این دستگاهها، که در اصل برای جلوگیری از قاچاق مواد هستهای طراحی شدهاند، میتوانند شاخهای کرگدن را حتی در محمولههای بزرگ شناسایی کنند. علاوه بر این، رادیواکتیو بودن شاخها باعث میشود که برای مصرف انسانی (مانند استفاده در طب سنتی) نامناسب شوند، که این خود به کاهش تقاضا در بازار سیاه کمک میکند.
مزایای تزریق رادیواکتیو به شاخ کرگدن
- حفظ رفتار طبیعی کرگدن: بریدن شاخها میتواند بر رفتار اجتماعی و تحرک کرگدنها تأثیر منفی بگذارد، در حالی که تزریق ایزوتوپها این مشکل را ایجاد نمیکند.
- بازدارندگی قویتر: شکارچیان و قاچاقچیان با آگاهی از احتمال شناسایی شاخها در مرزها، ممکن است از شکار کرگدنها صرفنظر کنند.
- بیخطر بودن برای حیوان و محیطزیست: آزمایشهای گسترده نشان دادهاند که دوزهای استفادهشده در این پروژه برای کرگدنها و افرادی که با آنها در تماس هستند، کاملاً بیخطر است.
- قابلیت ردیابی در سطح جهانی: شبکه جهانی نظارت بر تشعشعات، که برای جلوگیری از تروریسم هستهای طراحی شده، امکان ردیابی شاخهای قاچاقشده را در سراسر جهان فراهم میکند.
با وجود نوآورانه بودن این پروژه، برخی انتقادات نیز مطرح شده است. برخی منتقدان، مانند پلهام جونز، رئیس انجمن صاحبان کرگدن خصوصی، معتقدند که این روش ممکن است بهطور کامل از شکار جلوگیری نکند، زیرا شکارچیان ممکن است راههای دیگری برای قاچاق پیدا کنند. اجرای این پروژه در مقیاس بزرگ نیازمند سرمایهگذاری قابل توجهی در منابع مالی و انسانی است.
اگرچه آزمایشها بیخطر بودن ایزوتوپها را تأیید کردهاند، برخی نگران تأثیرات بلندمدت این مواد بر اکوسیستم هستند. پژوهشگران تأکید دارند که این روش بهعنوان یک ابزار مکمل در کنار سایر اقدامات حفاظتی، مانند گشتهای محیطبانان و آموزش جوامع محلی، میتواند تأثیر قابل توجهی داشته باشد.
آینده پروژه ریزوتوپ
دانشگاه ویتواترسرند امیدوار است که این روش بهصورت گستردهتری در آفریقای جنوبی و حتی سایر کشورها اجرا شود. به گفته دیدبان صنعت didbansant.ir علاوه بر کرگدنها، پژوهشگران در نظر دارند این فناوری را برای حفاظت از گونههای دیگر در معرض خطر، مانند فیلها (به دلیل عاج) و پانگولینها (به دلیل فلسهایشان)، به کار گیرند. در صورت موفقیت، این پروژه میتواند بهعنوان یک مدل جهانی برای حفاظت از حیاتوحش مورد استفاده قرار گیرد.
سوالات متداول (FAQ)
۱. چرا به شاخ کرگدنها ایزوتوپ رادیواکتیو تزریق میشود؟
این کار برای جلوگیری از شکار غیرقانونی و قاچاق شاخ کرگدنها انجام میشود. ایزوتوپهای رادیواکتیو شاخها را برای دستگاههای تشخیص پرتو در مرزها و فرودگاهها قابل شناسایی میکنند و به بازداشت قاچاقچیان کمک میکنند.
۲. آیا این روش برای کرگدنها خطرناک است؟
خیر، آزمایشهای گسترده نشان دادهاند که دوزهای استفادهشده از ایزوتوپهای رادیواکتیو برای کرگدنها و محیطزیست کاملاً بیخطر هستند.
۳. آیا این روش میتواند شکار کرگدنها را بهطور کامل متوقف کند؟
این پروژه بهتنهایی راهحل نهایی نیست، اما بهعنوان یک بازدارنده قوی در کنار سایر اقدامات حفاظتی میتواند شکار غیرقانونی را کاهش دهد.
۴. چرا شکارچیان به دنبال شاخ کرگدن هستند؟
شاخ کرگدن به دلیل باورهای نادرست در طب سنتی (مانند تقویت قوای جنسی) و استفاده در ساخت زیورآلات و اشیای لوکس در بازار سیاه بسیار ارزشمند است.
۵. آیا این روش برای گونههای دیگر هم استفاده خواهد شد؟
بله، پژوهشگران امیدوارند این فناوری را برای حفاظت از گونههایی مانند فیلها و پانگولینها نیز به کار گیرند.
۶. چه تفاوتی بین این روش و بریدن شاخ کرگدنها وجود دارد؟
بریدن شاخها میتواند بر رفتار اجتماعی و تحرک کرگدنها تأثیر منفی بگذارد، اما تزریق ایزوتوپها این مشکلات را ایجاد نمیکند و در عین حال امکان ردیابی شاخها را فراهم میکند.
منابع:
https://canvas.instructure.com/eportfolios/4010578/parsi-euro
https://www.colcampus.com/courses/99716/pages/%60lt-tzryq-yzwtwphy-rdywkhtyw-bh-shkh-khrgdnh
هیچ دیدگاهی درج نشده - اولین نفر باشید